Zmiana utrwalonego sposobu funkcjonowania rzadko przebiega według prostego schematu. W sytuacji problemów związanych z alkoholem, narkotykami, lekami, hazardem czy innymi zachowaniami stopniowo może dochodzić do przesunięcia priorytetów. To, co wcześniej było tylko jednym z elementów dnia, zaczyna wpływać na decyzje, relacje i sposób reagowania na trudne sytuacje.
Uzależnienia mają dodatkowo różny przebieg. U jednej osoby problem może rozwijać się przez wiele lat, u innej szybciej prowadzić do wyraźnych konsekwencji. Nie zawsze łatwo określić moment, w którym zwyczajne przyzwyczajenie przestaje nim być. W praktyce uwagę zwracają przede wszystkim powtarzające się sytuacje, gdy ktoś pragnie ograniczyć dane zachowanie, ale mimo własnych postanowień wraca do niego. Znaczenie moraz to, czy jego brak powoduje silne napięcie, rozdrażnienie lub inne trudności w zwykłym funkcjonowaniu.
Walka z uzależnieniem na prawdę bardzo często wymaga przyjrzenia się temu, co dzieje się przed wystąpieniem potrzeby sięgnięcia po substancję albo stworzenia określonej czynności. Sam impuls nie pojawia się bowiem w każdym momencie bez przyczyny. Może być związany z napięciem po pracy, konfliktem, poczuciem samotności, nudą, presją otoczenia lub konkretnym miejscem czy porą dnia. Rozpoznanie takich współzależności nie oznacza ich automatycznego usunięcia. Daje możliwość jednak dokładniej określić, z jakimi sytuacjami wiąże się problem i gdzie najczęściej dochodzi do utraty sprawdzeniu. W codziennej praktyce istotne są także konsekwencje podejmowanych decyzji. Ukrywanie zachowania przed bliskimi, kłopoty finansowe, zaniedbywanie zadań czy pogorszenie relacji mogą przez pewien czas być pomijane lub tłumaczone innymi przyczynami. Z czasami ich nagromadzenie staje się jednakże trudniejsze do ignorowania. W współzależności od rodzaju uzależnienia i indywidualnej sytuacji potrzebne mogą być różnorakie formy wsparcia, a sposób postępowania powinien uwzględniać także stan zdrowia a także wcześniejsze próby ograniczenia problemu.
Pytanie, jak pokonać uzależnienie, jest szczególnie skomplikowane wtedy, gdy oczekuje się jednej metody pasującej do wszystkich osób. Nie ma jednakowego przebiegu tego procesu. Innych trudności można spodziewać się przy uzależnieniu od substancji, a innych w sytuacji zachowań takich jak hazard czy kompulsywne wykorzystywanie z określonych aktywności. Różne bywają też przyczyny utrwalania problemu. Czasem dana czynność służy przede wszystkim redukowaniu napięcia, innym razem staje się sposobem unikania niełatwych wrażeń lub problemów. Dlatego sama zmiana zachowania nie zawsze wystarcza do uporządkowania sytuacji. O ile wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem zostanie usunięty, niemniej jednak nie pojawi się inny sposób reagowania, skomplikowane momenty mogą ponownie prowadzić do starego schematu. Właśnie dlatego podczas pracy nad zmianą zwraca się uwagę nie tylko na samo uzależniające zachowanie, lecz również na codzienne okoliczności, emocje, relacje oraz sposoby radzenia sobie z obciążeniem.
Znaczenie mają także momenty, w których pojawia się odstępstwo od wcześniej przyjętych założeń. Jednorazowy powrót do dawnego zachowania może stać się punktem wyjścia do dalszego powtarzania schematu, ale może także wskazać konkretną sytuację, której wcześniej nie uwzględniono. Przydatne bywa wówczas spokojne przededukowanie tego, co wydarzyło się bezpośrednio uprzednio, jakie myśli i emocje się pojawiły a także jakie były późniejsze skutki. Takie podejście pozwala oddzielić sam fakt wystąpienia trudności od oceny całego procesu. W niektórych przypadkach istotne jest także zaangażowanie osób z otoczenia, choćby ich pomoc wymaga ustalenia jasnych granic. Bliscy mogą zauważać zmiany, których osoba zmagająca się z kłopotem długo nie dostrzega, niemniej jednak nie są w stanie samodzielnie kontrolować jej wyborów. Przy bardziej nasilonych problemach znaczenie może mieć kontakt ze specjalistą, szczególnie gdy pojawiają się objawy związane z odstawieniem substancji albo inne poważne konsekwencje zdrowotne. Końcowy sposób postępowania zależy od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej a także sposobności wprowadzenia trwałych modyfikacji w zwyczajnym funkcjonowaniu.
Polecamy: prywatny ośrodek uzależnień dolnośląskie.